قاوال (دایره )  

قاول یا دایره، یکی از سازهای کوبه‌ای است. این ساز، شبیه دف است و تفاوت این دو در آن است که دف، معمولاً دارای زنجیرهای کوچکتر اما بلند تر است که به دیواره چوبین آن نصب شده، اما حلقه های دایره کمی بزرگتر ومعمولا به صورت تکی بر دیواره چوبی نصب میشوند.همچنین دایره از دف کوچک‌تر است. این خصوصیات صدای این دو را متفاوت می‌کند.صدای دایره زیر تر و با کوک بالاتری از دف میباشد.

دایره غیر از ایران در کشورهایی همچون افغانستان، آذربایجان، ازبکستان، تاجیکستان و نواحی اویغورنشین چین رواج دارد.

دف

دف، یکی از سازهای کوبه‌ای در موسیقی ایرانی است.

این ساز شبیه به دایره ولی بزرگ‌تر از آن است. چنانکه از کتاب‌های موسیقی و نوشته‌ها و اشعار بر می‌‌آید، در دوره اسلامی ایران، این ساز برای پشتیبانی از ساز (به دایره ساز هم می گویند ) و حفظ وزن به کار می‌‌رفته و رکن اصلی مجالس عیش و طرب و محافل اهل ذوق و عرفان بوده که قوالان هم با خواندن سرود و ترانه آن را به کار می‌بردند. در کتاب‌های لغت در معنی دف یا دایره می‌‌نویسند: آن چنبری است از چوب که بر روی آن پوست کشند و بر چنبر آن حلقه‌ها آویزنند. در قدیم برای آنکه طنین بهتری داشته باشد روی دف پوست آهو می‌کشیدند.در قدیم دف یا دایره کوچک را که چنبر آن از روی و برنج ساخته می‌‌شد خمک یا خمبک می‌‌گفتند. (به دست زدن با وزن و به اصطلاح بشکن زدن هم خمبک یا خمبک می‌‌گفتند.)

دف‌هایی هم بوده که بر چنبر آن زنگ تعبیه می‌‌کردند و می‌‌نواختند. زنگهای دف را جلاجل می‌‌گفتند. در دوره اسلامی به کسانی که دف یا دایره می‌‌نواختند جلاجل زن می‌‌گفتند.

توضیح: در ایران کهن جلاجل وسیله‌ای بیضی شکل و بزرگ بود که زنگ‌هایی بر آن می‌‌بستند و در جنگ‌ها به کار می‌‌بردند و ظاهراً صدای مهیبی داشته است. دف را که بر آن زنگوله تعبیه می‌کنند دف زنگی می‌گویند.

دف هایی هم به شکل 6 یا 8 ضلعی وجود دارد که به آنها دّب نیز گفته میشود.

پس از آنکه تمبک مجلسی شد به تدریج جای دف را در مجالس عیش وطرب گرفت و از رونق دف کاست و دف را بیشتر در شهرهای کوچک و قصبات در مجالس عیش و سرور به کار می‌‌بردند به ویژه در کردستان و آذربایجان بسیار متداول بود و نوازندگان ماهر داشت. در سال‌های اخیر دف نوازی در بیشتر شهرهای ایران رایج‌تر شده است و هنر آموزان به آموختن آن روی آورده‌اند. و چون بنا به اقتضاء  زمان این ساز در کنار سازهایی همچون تنبور و عود در محافل عرفانی استفاده میشود گاها اکثریت به علت نا آگاهی این ساز را نماد عرفان نیز میدانند که هیچ ایرادی وارد نیست . چرا که همیشه و در هر زمانی و در مورد هر چیزی افراط و بزرگ نمایی وجود دارد.اکثر تکنیکها و ریتمهایی که در کتابهای جدید دف نوازی ارائه میشود برگرفته شده از تکنیکهای ساز هایی از قبیل تنبک و درام ست میباشد که البته اجرای این تکنیکها و ریتمها با ریتمهای مخصوص به خود این ساز تلفیق گردیده که با انگشت گذاری صحیح برروی دف باعث شده تا در عصر حاضر با نگرشی نو این ساز آموزش واجرا شود واکنون دیگر شخصیت این ساز قابل مقایسه با 200  و یا 20 سال پیش نیست.امروزه دیگر این ساز وهم خانوادها این ساز یعنی ساز بندیر و دایره در کنار ساز های جهانی هم سو شده و پایه و پیرو یکدیگر شده اند.

مهدی عاشوری (بردیا)

09303900305

BardiaAshoori@yahoo.com

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *