از خانواده ي پوست صداهاي دو طرفه است كه با تفاوت هاي جزئي در شكل و اندازه و نحوه ي استفاده با نام هاي مختلفي چون دمام ،دهل ، تيمبوك ،جوره ، گپ دهل ، مارساز و … در بوشهر ،خوزستان ،بلوچستان ،و كرمان مشاهده مي شوند.اين ساز نيز مانند ديگر سازهاي هم خانواده ي خود داراي بدنه ي استوانه اي چوبي (در برخي نمونه هاي جديد ،فلزي) ،طوقه ها كه پوست ها را بر آن   مي كشند، طناب دور بدنه ، تسمه و چوب يا مضراب است اما با توجه به اهميت اين ساز و دقت و ظرافت در ساخت آن ، هر كدام از قسمت هاي مختلف دمام به تفكيك مورد بحث قرار مي گيرند.

موارد و نوع استفاده ي دمام بوشهر

موارد اصلي استفاده از دمام در چند دهه ي اخير به مراسم سوگواري محرم و گروه سنج و دمام و بوق محدود بوده است.در سال هاي اخير از اين ساز در موقعيت هاي ديگري چون مراسم يزله و همراهي   ني انبان يا ني جفتي نيز استفاده مي شود.بر اساس اطلاعات موجود ،دمام در گذشته كاربردهاي مختلفي داشته است كه ما در اينجا آنها را در دو بخش كلي معرفي مي كنيم :

الف:در مراسم عزاداری – ب : در مراسم غیر عزاداری محرم – ج: کارهای دریایی – چ: مراسم اهل هو ا  – د: مراسم دم سحری

  عبارتند از: جنس و موارد به كار رفته در ساختمان دمام بوشهر

الف_ بدنه 

همه ي پيپ ها يا بدنه هاي يكپارچه ي چوبي به “گرمي” معروف اند.ظاهرا گرم نام نوعي چوب يا درخت است كه در هندوستان يافت مي شود.از آنجا كه بدنه هاي يكپارچه ي هم اندازه و هم ضخامت ،وزن هاي متفاوتي دارند واگرچه همه ي آنها را گرمي مي خوانند اما ظاهرا اين بدنه ها از چوب هاي مختلفي ساخته شده اند كه در منطقه ي بوشهر يافت نمي شوند و بنابراين تعيين دقيق نوع چوب آنها مشكل است.ضخامت بدنه هاي يكپارچه در حدود دوسانتي متر مي رسد.در دو يا سه دهه ي اخير نوعي بدنه هاي تركه اي ساخته مي شوند كه عرض هر ترك آنها در حدود دوسانتي متر است.به خاطر مشكلات ناشي از تهيه ي چوب مناسب و نيز سختي تراش چوب بدنه ، در چند دهه ي اخير پيپ هايي را هم از جنس فلز مي سازند كه به دليل منعكس كردن صوت ، صداي مناسبي ندارند.

ب_ پوست

از پوست بز برای سمت راست كه با چوب نواخته مي شود و باید ضخيم تر باشداستفاده میشود.در گذشته گاه از پوست آهو براي سمت چپ استفاده مي شد.در مجموع پوست سمت چپ كه با دست نواخته مي شود نازك تر است. اصولا در قسمتی‌ که پوست نازکتری کشیده می‌‌شود به وسیله دایره قرمز رنگ یا مشکی‌ در وسط پوست نشان می‌‌دهند و این به منظور علامت خطری است برای نوازنده که نباید این قسمت را با چوب بنوازد چون احتمال پاره شدن آن قسمت بیشتر است.هرچه پوست كهنه تر باشد صداي بهتري مي دهد.

پ _ چمبر (طوقه)

ني بامبو ، خيزران و گاه ميله ي فلزي. بعضي چمبره ها در دمام هاي قديمي از جنس چوب بدنه بوده اند. دور چمبره با مقدار زيادي پارچه يا لته پوشانده مي شود.

ج _طناب (بند كش يا بند كمبال)

اليافي مانند كنف كه بسيار محكم هستند.اين نوع طناب را ظاهرا در گذشته از هندوستان مي آوردند.امروزه غالبا از طناب نخي استفاده مي شود.

 چ_ چوب دمام (گرز)                   ح _ تسمه : نخ ، چرم

 

مهدی عاشوری(بردیا)

09303900305

BardiaAshoori@yahoo.com

 

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *